Bộ Xây dựng đề xuất quy định mới: người mua nhà ở xã hội sau 5 năm không được bán tự do mà phải chuyển nhượng cho đúng đối tượng thụ hưởng. Đồng thời, cơ chế xác định giá bán, thuê mua và thuê cũng được điều chỉnh.
Theo nội dung dự thảo đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, chính sách về nhà ở xã hội dự kiến sẽ có thay đổi quan trọng liên quan đến việc chuyển nhượng.
Cụ thể, người mua nhà ở xã hội sau thời hạn 5 năm sẽ không còn được quyền bán tự do theo cơ chế thị trường như hiện nay. Thay vào đó, nếu có nhu cầu chuyển nhượng, bên bán bắt buộc phải chuyển nhượng cho các đối tượng đủ điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội theo quy định.
Đây là điểm thay đổi đáng chú ý so với quy định hiện hành trong Luật Nhà ở 2023, khi người mua nhà ở xã hội sau 5 năm được phép bán theo giá thị trường (sau khi đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính), tức có thể bán cho bất kỳ người nào có nhu cầu.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy đã xuất hiện tình trạng lợi dụng chính sách để đầu cơ, mua nhà ở xã hội rồi bán lại kiếm chênh lệch, làm sai lệch mục tiêu an sinh ban đầu.
Trong dự thảo mới, Bộ Xây dựng định hướng kiểm soát chặt hơn hoạt động chuyển nhượng nhằm đảm bảo nhà ở xã hội đến đúng tay người có nhu cầu thực sự. Việc giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng được kỳ vọng sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách, đồng thời giúp tăng khả năng tiếp cận nhà ở cho nhóm thu nhập thấp.
Không chỉ dừng lại ở quy định chuyển nhượng, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh cách xác định giá bán, giá thuê mua và giá thuê nhà ở xã hội theo hướng minh bạch và sát thực tế hơn. Cụ thể, giá sẽ được bổ sung thêm ba nhóm chi phí gồm: chi phí quyền sử dụng đất (trong trường hợp chủ đầu tư có đất), kinh phí bồi thường - hỗ trợ - tái định cư và chi phí đầu tư hạ tầng xã hội trong dự án. Trong khi đó, quy định hiện hành chỉ tính các khoản như chi phí xây dựng, vận hành, bảo trì và lợi nhuận định mức của chủ đầu tư.
Dự thảo cũng đề xuất bỏ thủ tục thẩm định giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội. Theo đó, chủ đầu tư được tự quyết định giá thay vì phải trình cơ quan quản lý phê duyệt như hiện nay.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng còn đề xuất mở rộng đối tượng được thuê nhà ở công vụ tại địa phương (từ cấp Phó Chủ tịch UBND cấp xã trở lên), đồng thời bổ sung chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội cho người có nơi làm việc cách xa nơi cư trú.
Theo bất động sản ODT, đề xuất lần này cho thấy định hướng của cơ quan quản lý là tăng cường kiểm soát toàn bộ vòng đời của nhà ở xã hội, từ khâu xét duyệt đối tượng, xác định giá đến quản lý sử dụng và chuyển nhượng. Mục tiêu xuyên suốt là giữ đúng bản chất của nhà ở xã hội như một chính sách an sinh, hạn chế tối đa việc biến loại hình này thành công cụ đầu tư sinh lời.